Mswada mpya umewasilishwa bungeni nchini Sudan Kusini ukilenga kukomesha rasmi nafasi za makamu wa rais watano kabla ya uchaguzi mkuu wa nchi hiyo uliopangwa kufanyika tarehe 22 Desemba 2026.
Mswada wa Sheria ya Uchaguzi wa Kitaifa ya mwaka 2012 (Marekebisho) unapendekeza kuwa makamu wote wa rais waondoke madarakani miezi mitatu kabla ya uchaguzi huo.
“Ndani ya miezi mitatu kabla ya tarehe ya uchaguzi, rais wa jamhuri atawaondoa madarakani makamu wa kwanza wa rais na makamu wengine wa rais,” alisema Oliver Mori, msemaji wa bunge la Sudan Kusini, baada ya mswada huo kuwasilishwa siku ya Jumatano.
Hata hivyo, kwa mujibu wa Mori, Rais Salva Kiir atabaki na mamlaka yake yote ya kiutendaji katika kipindi cha kampeni za uchaguzi.
Katiba ya mpito
Waziri wa Sheria na Masuala ya Katiba wa Sudan Kusini, Wek Mamer Kuol, alisema sheria hiyo inayopendekezwa inalenga kufanyia marekebisho sheria ya mpito, ambayo ingefanya iwe vigumu kisheria kwa Sudan Kusini kufanya uchaguzi mwezi Desemba.
Kwa mujibu wa makubaliano ya mpito ya nchi hiyo, makamu wa rais hao watano “wapo kwa muda wa kipindi cha mpito” na huacha kushikilia nyadhifa zao tu pale kipindi cha mpito kinapomalizika.
Rais Kiir, mwenye umri wa miaka 75, bado hajatangaza rasmi kumalizika kwa kipindi cha mpito, ingawa mapema mwezi Septemba 2026 alitia saini mswada wa marekebisho ya katiba ya mpito ambao unaondoa sharti la kuwa na katiba ya kudumu kama kigezo cha kufanyika kwa uchaguzi.
Mswada huo unaopendekeza kukomeshwa kwa nafasi za makamu wa rais watano nchini Sudan Kusini kwa sasa uko mikononi mwa kamati ya bunge inayoshughulikia sheria na haki, kabla ya kujadiliwa na bunge zima ndani ya wiki mbili tangu tarehe ya kuwasilishwa kwake.
Idadi ya wabunge kupunguzwa
Mswada huo pia unaweka ukomo wa idadi ya wabunge kufikia 332, kutoka idadi ya sasa ya wabunge 550.
“Kutakuwa na wabunge 332 katika bunge lijalo litakalochaguliwa, ambapo asilimia 50 watatoka katika majimbo ya uchaguzi ya kijiografia, asilimia 35 watakuwa wanawake, na asilimia 15 watatokana na orodha za vyama,” alisema msemaji wa bunge, Mori. Sudan Kusini, nchi yenye utofauti wa makabila iliyopata uhuru mnamo Julai 2011, imekuwa na marais watano kama hatua nyeti ya kudumisha amani baada ya kushuhudia vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyosababisha vifo vingi kati ya mwaka 2013 na 2018, kufuatia mgogoro kati ya Rais Kiir na Makamu wa Kwanza wa Rais Riek Machar. Zaidi ya watu 380,000 walipoteza maisha katika mzozo huo, kulingana na makadirio rasmi.
Machar, mwenye umri wa miaka 73, kwa sasa anashikiliwa na anakabiliwa na mashtaka ya uhaini baada ya serikali kumtuhumu kuchochea ghasia katika jimbo la Upper Nile, lililoko kaskazini-mashariki mwa nchi hiyo, mnamo Machi 2025. Machar anakanusha mashtaka hayo.
Makamu wengine wa rais, wanaosimamia sekta mbalimbali za serikali, ni James Wani Igga (uchumi), Taban Deng Gai (miundombinu), Rebecca Nyandeng De Mabior (jinsia na vijana), na Hussein Abdelbagi Akol (huduma).
